Trong văn bản trước đây nhưng hiện nay đã hết hiệu lực và được thay thế, Bộ luật Dân sự 2005 có quy định cụ thể cho phép vợ chồng lập di chúc chung tại các Điều 663 như sau:
“Điều 663. Di chúc chung của vợ, chồng
Vợ, chồng có thể lập di chúc chung để định đoạt tài sản chung.”
Luật này cũng đồng thời quy định rõ ràng về thời điểm di chúc chung của vợ, chồng bắt đầu có hiệu lực:
“Điều 668. Hiệu lực pháp luật của di chúc chung của vợ, chồng
Di chúc chung của vợ, chồng có hiệu lực từ thời điểm người sau cùng chết hoặc tại thời điểm vợ, chồng cùng chết.”
Tuy nhiên, đến Bộ luật Dân sự 2015, quy định về lập di chúc chung của vợ chồng đã không còn được đề cập đến. Mà quy định về việc lập di chúc như sau, căn cứ Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.”
Và ngoài ra hiện nay pháp luật về dân sự không có quy định nào cấm vợ chồng lập di chúc chung. Do đó, việc lập di chúc chung hay riêng của vợ và chồng tùy thuộc vào ý chí của mỗi cá nhân.
Như vậy, vợ chồng vẫn có thể lập di chúc chung. Bản di chúc này vẫn có giá trị pháp lý nếu thỏa mãn các điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015:
“Điều 630. Di chúc hợp pháp
Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Vợ chồng có thể lập di chúc chung, tuy nhiên hiệu lực của di chúc theo quy định tại Bộ luật dân sự 2015 hiện hành không nêu rõ về hiệu lực di chúc chung của vợ, chồng như văn bản luật trước đó là Bộ luật dân sự 2005. Cụ thể có thể thấy như luật sư chỉ ra như sau:
Tại điều 668 Bộ luật dân sự 2005 quy định: “Di chúc chung của vợ, chồng có hiệu lực từ thời điểm người sau cùng chết hoặc tại thời điểm vợ, chồng cùng chết.”
Quy định này có thể được hiểu rằng di chúc chung của vợ chồng có hiệu lực khi cả hai người lập di chúc đều đã chết, không phụ thuộc vào việc một trong hai ai chết trước hay cả hai đồng thời cùng chết mà chỉ quan tâm đến việc người lập di chúc chết thì di chúc sẽ có hiệu lực. Người lập di chúc trong trường hợp này được hiểu là hai vợ, chồng, có thể hiểu đây là việc đồng nhất hai cá nhân thành một “người” lập di chúc. Quy định này tuy cụ thể nhưng lại xuất hiện nhiều bất cập trong thực tiễn áp dụng, nhiều trường hợp vợ chồng đã cùng lập di chúc chung, một trong hai người chết trước và người còn lại nhiều năm sau mới chết, có thể có thay đổi về tài sản hoặc ý nguyện của người lập di chúc còn lại, lúc này áp dụng bản di chúc trước đây khi cả hai vợ chồng cùng lập không phù hợp với thời điểm hiện tại nữa.
Bộ luật dân sự 2015 đã không còn quy định cụ thể về việc lập di chúc chung của vợ chồng và hiệu lực di chúc chung này, thay vào đó có quy định chung về hiệu lực của di chúc.
Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau:
“Điều 643. Hiệu lực của di chúc
Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế.
Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần trong trường hợp sau đây:
a) Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
b) Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, một trong nhiều cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di chúc có liên quan đến cá nhân, cơ quan, tổ chức này không có hiệu lực.
Di chúc không có hiệu lực, nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu di sản để lại cho người thừa kế chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.
Khi di chúc có phần không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực.
Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.”
Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết, căn cứ khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, hiện nay pháp luật quy định di chúc chung của vợ chồng sẽ có hiệu lực một phần khi một trong hai bên mất. Phần di chúc có hiệu lực là phần di chúc liên quan đến di sản của người đã chết. Còn phần di chúc còn lại chưa phát sinh hiệu lực. Trường hợp cả hai cùng chết, di chúc sẽ có hiệu lực toàn bộ.
Về vấn đề sửa đổi di chúc chung của vợ chồng, trước đây Điều 664 Bộ luật Dân sự 2005 có quy định cụ thể vấn đề này như sau:
“Điều 664. Sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc chung của vợ, chồng
Còn tại Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc, nhưng không đề cập cụ thể đến trường hợp di chúc chung của vợ chồng, cụ thể như sau:
“Điều 640. Sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc
Theo đó, trường hợp vợ hoặc chồng lập di chúc chung đã chết, người còn sống vẫn có thể sửa đổi di chúc đó. Tuy nhiên, người này chỉ được sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đối với phần tài sản của mình mà không có quyền thay đổi phần di chúc cũng người đã chết.
Chi tiết xin liên hệ:
Công ty Luật Thái Dương FDI Hà Nội
Điện thoại: 0866 222 823
Email: luatthaiduonghanoi@gmail.com
Website: https://luatthaiduonghanoi.com / http://luatsugioivietnam.vn/
Fanpage: https://www.facebook.com/luatthaiduongfdihanoi
Địa chỉ: Tòa Le Capitole, số 27 Thái Thịnh, Đống Đa, Hà Nội
Group tư vấn chuyên sâu: fb.com/groups/3863756297185867